Cách tốt nhất để dạy con đọc

Trong số những bước ngoặt tri thức của trẻ, học đọc có thể là bước ngoặt khiến cha mẹ lo lắng nhất. Chúng ta biết rằng trẻ em cuối cùng cũng sẽ biết nói, nếu chúng ta đợi đến khi chúng sẵn sàng và khám phá tính cách của chúng đơn thuần từ việc tương tác với thế giới. Nhưng khi nhắc đến việc học đọc, chúng ta lại đặt rất nhiều áp lực lên trẻ - và cả chúng ta nữa.

0
857

Rất nhiều bậc cha mẹ hy vọng tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ cho con trước tuổi đến trường, do đó họ cố gắng chuẩn bị sẵn sàng cho con bằng cách mua rất nhiều sách ngữ âm và phần mềm máy tính, một số cha mẹ thậm chí còn thuê cả giáo viên dạy kèm trước khi con vào lớp 1.

Ngoài ra, Tiến sĩ Kathy Egawa – phó giám đốc điều hành Hội đồng Giáo viên Tiếng Anh Quốc gia cho biết trẻ em ngày nay được kỳ vọng biết đọc sớm hơn trước. “Trước kia, trẻ em không thực sự chuyển sang học bảng chữ cái và phát âm cho đến khi lên 8. Ngày nay, chúng ta bắt đầu thúc đẩy việc này từ khi bé học mầm non”, cô chia sẻ.

Đa phần trẻ hiện nay bắt đầu học đọc từ mẫu giáo

Carol Schrecengost, một giáo viên ở Stow, OH cho biết: “Khi tôi bắt đầu dạy mẫu giáo từ 26 năm trước, chúng tôi thậm chí không bắt đầu dạy bảng chữ cái cho đến tận Giáng Sinh. Nhưng bây giờ tôi bắt đầu dạy phát âm các chữ cái ngay trong tháng đầu tiên nhập trường- một phần vì các học sinh hiện giờ học chữ cái sớm hơn, nhưng cũng bởi cha mẹ và các nhà quản trị mong muốn điều đó.”

Tuy nhiên ngay cả khi những mong đợi của chúng ta tiếp tục gia tăng, nghiên cứu phát triển bộ não gần đây nhất chỉ ra rằng trung bình trẻ đơn giản không sẵn sàng bắt đầu học cho đến khoảng 5 tuổi. Và theo lời Beverly Cox, phó giáo sư nhận biết chữ và ngôn ngữ Đại học Purdue, những trẻ bắt đầu phát âm các từ ở tuổi sớm hơn cũng không nhất thiết thông minh hơn. “Một đứa trẻ biết đi từ sớm không chắc sẽ trở thành một vận động viên giỏi, và một trẻ biết đọc từ sớm không chắc sẽ thông minh hơn”.

Trớ trêu thay, theo Egawa, việc kỳ vọng nhiều hơn từ trẻ em hơn là để trẻ phát triển một cách phù hợp có thể chỉ khiến trẻ chán nản và làm chúng chán việc đọc sách vào lúc quan trọng nhất.

Nguy hiểm của những định kiến

Những trẻ nhỏ bắt đầu đọc từ sớm thường được xem là phát triển nhanh, trong khi những trẻ mất nhiều thời gian hơn để đọc lại có thể bị gán cho cái mác chậm.

Tuy nhiên, nhận thức không phải lúc nào cũng hòa hợp với thực tế, như Carol Hamlin – đến từ thành phố New York, đã học được. Trong khi người con trai cả của cô, Will (năm nay 12 tuổi), thích chăm chú xem mục thể thao của tờ báo trên xe bus đến trường mẫu giáo, anh trai bé, Tim (năm nay 9 tuổi) khi ấy vẫn đang phải vật lộn để đọc khi bước vào lớp hai. Hamlin cho biết: “Lúc đầu, chúng tôi lo ngại rằng có điều gì đó không đúng. Nhưng hóa ra thằng bé chỉ cần có thời gian và luyện tập. Hiện giờ thằng bé đang học chương trình dành cho trẻ em có năng khiếu. Thằng bé chỉ là một đứa trẻ phải làm mọi việc theo cách riêng của mình.”

Việc bắt đầu học đọc sớm hay muộn không quyết định học lực của bé sau này

Sân chơi giữa những trẻ biết đọc từ sớm và những đứa trẻ khác thường sẽ cân bằng bắt đầu từ lớp hai hoặc lớp ba. Điều đó không có nghĩa là không nên dạy đọc một cách nghiêm khắc từ lớp một. Tuy nhiên việc rèn giũa trẻ từ khi lên 3 – 4 tuổi học ngữ âm và mong muốn rằng khi trẻ lên 5 có thể hoàn toàn nhận biết chữ không phải là phương pháp tốt nhất. Mihaly Csikszentmihalyi, giáo sư tâm lý học tại Đại học Claremont Graduate, California cho biết: “Việc đó có thể làm giảm sự nhiệt tình tự nhiên của chúng đối với sách”. “Khi trẻ còn bé, điều quan trọng hơn là chúng tưởng tượng mình là cướp biển, chạy trốn, và thám hiểm trong các câu chuyện hơn là đọc mỗi từ. Bạn nên phát triển tình yêu đọc sách cho trẻ trước khi chúng cố gắng nắm vững cách đọc”.

Vậy chúng ta có thể giúp trẻ như thế nào để phát triển tình yêu đó? Để tìm ra, trước hết cần hiều được chúng ta học đọc như thế nào.

Những chi tiết nhỏ mà quan trọng

Khi bạn nghe thấy một đứa trẻ 5 tuổi đã “sẵn sàng” đọc, bạn có thể nghĩ rằng vùng đọc đặc biệt của não bé đã được kích hoạt. Tuy nhiên thực tế lại phức tạp hơn vậy. Để đọc được – và hiểu hoàn toàn –  vùng chữ và một số vùng khác của não phải bắt đầu làm việc cùng nhau.

Giả sử bạn đang đọc chữ “mèo” (như bạn vừa mới làm xong): mắt của bạn tiếp nhận một cụm những đường cong và gửi hình ảnh đó tới vùng não gắn nghĩa của những thứ mà bạn nhìn thấy. Thông tin này sau đó được mang đến vùng thính giác của não, vì thế nó có thể được dịch thành các âm vị – âm M, âm EO và thanh huyền. Một phần thứ ba của não bộ được gọi là hồi nếp cong sau đó sẽ tổng hợp các âm vị riêng lẻ lại và ý nghĩa của chúng thành một hợp thể: chữ “mèo”.

Tuy nhiên theo Tiến sĩ Reid Lyon, Trưởng ngành Sự phát triển và Hành vi Trẻ em tại Viện Sức khoẻ Trẻ em và Phát triển Con người Quốc gia, nếu thông tin không chuyển từ vùng thị giác sang vùng thính giác và cuối cùng là đến hồi nếp cong. Cuối cùng, khi trẻ lớn lên và phát triển cả về từ vựng cũng như kỹ năng nhận dạng chữ của mình, thông tin di chuyển theo vòng đường đó gần như ngay lập tức, và đọc trở thành bản năng thứ nhì.

Hơn cả ngữ âm

Biết đọc không chỉ có nghĩa là biết phát âm ra từ mà cần phải hiểu được ý nghĩa của những gì chữ nghĩa thể hiện cũng như đòi hỏi phải có vốn hiểu biết nhất định

Tất nhiên, đọc bao hàm nhiều hơn rất nhiều việc chỉ giải mã một vài cụm chữ cái. Egawa hỏi: “Người đọc có phải là người nhận biết được các âm thanh hay là người có thể nhìn vào một trang sách và hiểu được một câu chuyện?” “Đọc thực chất phụ thuộc vào việc hiểu được ý nghĩa.”

Một đứa trẻ đang đọc thực sự làm nhiều hơn chỉ một việc phát âm ra một từ như “mèo” chẳng hạn. Cậu bé cũng phải biết được “mèo” là người, nơi chốn, hay vật gì; để hiểu được ngữ pháp trong mỗi câu (Con mèo đội mũ hay là mũ đội con mèo?); để kịch hóa và bối cảnh hóa câu chuyện trong đầu (mèo thường không nói chuyện và đội mũ đúng không?); và để thấu cảm với các nhân vật của câu chuyện và hiểu được hệ quả của hành động của họ (mẹ chắc chắn sẽ nổi điên khi thấy mớ hỗn độn mà con mèo ngốc đó tạo nên).

Nói cách khác, đọc The Cat in the Hat của Tiến sĩ Seuss là một nhiệm vụ vô cùng phức tạp đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc hơn là chỉ có thể phát âm ra từ. Việc này phụ thuộc rất nhiều vào kiến thức về cách thế giới vận động hơn là chỉ về cơ chế hoạt động của ngôn ngữ. Vì vậy, mặc dù một đứa trẻ mới biết đi hoặc một đứa trẻ trước tuổi đi học có thể không sẵn sàng để đọc các chữ cái thành âm vị, bé có thể bắt đầu có được nền tảng ngữ cảnh cho phép bé gán ý nghĩa cho các từ đó. Cox cho biết: “Từ khi sinh ra trở đi, trẻ em dần trở thành những người đọc và người viết “. “Việc nghe, vẽ, chơi chữ từ sớm, giả vờ đọc sách, kể chuyện, và viết chữ tất cả là nền tảng tạo nên sự ưu tú trong việc đọc và tình yêu đối với sách và viết lách về sau”.

Thời gian cho sự nhẫn nại

Cuối cùng, nuôi dưỡng tình yêu đọc sách không phải là về việc khiến một đứa trẻ 4 tuổi trở nên già dặn hơn. Đó là về việc nuôi lớn một con người 21 tuổi – người mà cả đời sẽ được làm giàu bởi sách. Và đó là một mục tiêu đáng chờ đợi. Như Mark Twain đã nói: “Người mà không đọc những quyển sách hay thì cũng không hơn gì người không thể đọc được chúng.”

Đưa ra bình luận của bạn

Please enter your comment!
Please enter your name here